Adam Półtawski

Adam Jerzy Półtawski (1881–1952), drukarz, grafik książkowy i ilustrator, liternik, bibliofil. W latach 1901–1912 studiował w kraju i za granica. Od 1912 do 1922 (z przerwą w latach 1914–1919) był kierownikiem graficznym w Zakładach Graficznych B. Wierzbicki i S-ka w Warszawie, od 1927 do 1930 dyrektorem technicznym w drukarni Z. Łazarskiego w Warszawie.

Do czynnej pracy w drukarstwie wrócił pod koniec życia jako kierownik techniczny i graficzny (1945-1949) drukarni „Jedność” w Kielcach. Niezwykle twórczy i cieszący się dużym uznaniem jako grafik i drzeworytnik. Projektował wiele pięknych druków, znaków firmowych i wydawniczych, pierwsze banknoty polskie, znaczki pocztowe i wydawnictwa bibliofilskie, układy czasopism oraz druków użytkowych i ogłoszenia. Wywarł ogromny wpływ na zdobnictwo książki, zarówno jako grafik i projektant, jak i kierownik graficzny w wymienionych drukarniach, a przede wszystkim jako wykładowca w szkołach przemysłu poligraficznego.

Od 1901 pozostawał w bliskim kontakcie z Z. Przesmyckim, z którym opracował układ graficzny Pism zebranych Cypriana Norwida (1908–1911). W czasopiśmie „Chimera” umieszczał w latach 1902 i 1907 swe pierwsze prace graficzne pod kryptonimem N.S. Z drukarni Łazarskiego wyszły w nakładzie 395 egz. „Sonety krymskie” Mickiewicza w układzie graficznym Półtawskiego, a w 1925 u J. Cotty’ego Unia Horodelska, która przyniosła Półtawskiemu złoty medal na Wystawie Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu. Od 1930 pracował nad układem graficznym sejmowego wydania Dzieł wszystkich Mickiewicza.

Był także autorem 39 ekslibrisów wykonanych różnymi technikami: barwnym kredorytem, litografią, akwafortą, vernis mou (Miękki werniks), miedziorytem i drzeworytem. W 1948 w drukarni „Jedność” w Kielcach wyszła praca T. Lesznera i Adama Półtawskiego „Exlibrisy w drzeworytach”, opracowana graficznie przez Półtawskiego i złożona jego antykwą. Na krajowych i międzynarodowych wystawach i konkursach uzyskiwał Półtawski pierwsze nagrody i zaszczytne wyróżnienia, m.in. na Międzynarodowej Wystawie Książki we Florencji w 1922, Międzynarodowej Wystawie Pięknej Książki w Paryżu w 1931, Międzynarodowej Wystawie Drzeworytów w 1933 i 1936, w konkursach na ekslibrisy (1910, 1912, 1913, 1930), na godło (1921) dla Towarzystwa Bibliofilów Polskich w Warszawie.

Wielka zasługą Półtawskiego było stworzenie pierwszej polskiej czcionki, Antykwy Półtawskiego, której rysunki ukończył w 1928. Została ona wykonana w warszawskiej odlewni czcionek J. Idźkowskiego w 1931 i długo stosowana była w drukarstwie polskim. Półtawski opracował również drugą polską czcionkę, która nazwał Mediewalem Polskim, a do której rysunki po wieloletnich studiach i próbach ukończył (bez kursywy) w 1952. Pismo to dotąd nie doczekało się realizacji.

medieval

Półtawski poświecił wiele wysiłku działalności pedagogicznej. W latach 1922–1939 był wykładowcą przedmiotów z zakresu grafiki i techniki drukarskiej w Wyższej Szkole Dziennikarskiej w Warszawie. Od 1926 do 1944 prowadził wykłady w Szkole Przemysłu Graficznego w Warszawie. W latach 1923/24 i 1932–1939 wykłady grafiki i przedmiotów z zakresu poligrafiki w Salezjańskiej Szkole Rzemiosł w Warszawie, a w latach 1933–1939 był kierownikiem Doświadczalnej Pracowni Graficznej, prowadzonej w tejże szkole wspólnie ze S. Ostoją–Chrostowskim. W pracowni tej zaprojektowano i wykonano w tym czasie wiele pięknych druków. W 1926/27 i 1931–1935 Półtawski wykładał grafikę w Publicznej Dokształcającej Szkole Graficznej w Warszawie. W okresie 1928–1932 prowadził wykłady z zakresu technik graficznych i drukarstwa na Kursach Księgarskich przy Wolnej Wszechnicy Polskiej. Od 1930 redagował wraz z F. Siedleckim i T. Gronowskim „Grafikę”, organ Związku Polskich Artystów Grafików w Warszawie. Brał czynny udział w pracach społecznych i organizacyjnych zarówno w środowiskach artystycznych i kulturalnych, jak i w organizacjach związanych z drukarstwem, książką i bibliofilstwem (w 1938 został członkiem honorowym Tow. Bibliofilów Polskich).

  • J. Muszkowski: Antykwa polska Adama Półtawskiego. „Grafika” 1931 nr 6 odb.
  • S. Garstecki: Polskie czcionki Adama Półtawskiego. „Zeszyty Prasoznawcze” 1960 nr 213.
  • R. Tomaszewski: Polskie czcionki i matryce. Od Unglera do Półtawskiego. „Poligrafika” 1963 nr 7, 8.
  • F. Pieczątkowski: Adam Półtawski. „Litera” 1966 nr 8.

    Zaczerpnięto z: Aleksander Birkenmajer, Bronisław Kocowski, Jan Trzynadlowski, redaktorzy. Encyklopedia wiedzy o książce. Zakład Narodowy im. Ossolinskich, Wrocław, Warszawa, Kraków, 1971.



    Marki polskie - pierwsze po uzyskaniu niepodległości banknoty zaprojektowany przez A. J. Półtawskiego, wydrukowane pod szyldem PZG ­ w drukarni Wierzbickiego.

    banknot
    banknot
    banknot
    banknot
    banknot
    banknot
    banknot
    banknot
    banknot

    exlib-ap

    Żaglowiec, 1933 rok, drzeworyt.

    exlib-ap

    Exlibris 1943 rok.